Agaricus bisporus

Kültür mantarları içerisinde Agaricus bisporus bütün dünyada ve ülkemizde en fazla tanınan ve yetiştiriciliği yapılan türdür.İlk kez 16. yy.’da Fransa’da kültüre alınan bu türün yetiştiriciliği II. Dünya Savaşı’nda ortaya çıkan gıda sıkıntısı nedeniyle önem kazanmış,günümüzde de ayrı bir gıda endüstrisi haline gelmiştir.Halen dünyada üretimi en çok yapılan mantar türüdür.

Agaricus bisporus Şapkalı Mantarlar’dan Agaricacea familyasının mensubu türlerdendir. Beyaz,saman sarısı,krem veya açık kahverengi renklerde 3-4 cm çapında şapkası bulunmaktadır.Şapkanın altında genç dönemde açık ya da koyu pembe,olgunlaştıkça koyu kahverengi renk alan,mantarın üreme organları,lameller bulunur.

Agaricus bisporus yetiştiriciliği genellikle mağara,tünel,mahzen,bodrum ya da benzeri yerlerde yapılmaktadır.Yetiştiriciliği için başlıca 3 sistem bulunmaktadır.Bunlar: Ranza sistemi,kasa sistemi ve torba sistemidir.En çok tercih ve tavsiye edilen modern yetiştirme yerlerinde torba sisteminin uygulanmasıdır.

Pleurotus spp

Kültür mantarları içerisinde Pleurotus türleri ülkemizde Agaricus türlerinin ardından en fazla tanınan ve yetiştirilen mantarlardır.Ülkemizde “Kayın Mantarı” ya da “Kavak Mantarı” olarak tanınan bu türler ağaçları tahrip eden mantarlardır.Kısmen ya da tamamen çürümüş ya da devrilmiş kızılağaç,akçaağaç,kavak ya da kayın gibi pek çok ağaç kütükleri üzerinde yetişir.Daha çok ılıman bölgelerde nehir vadilerinde sonbahar,erken kış ve ilkbaharda görülürler.

Bu mantarların şapkaları yetişme koşullarına ve tipine bağlı olarak 15 cm çapına kadar büyüyebilir.Genel olarak kirli beyazdan gri,morumsu-gri ve gri-kahverengine kadar değişen renklerde görülür.Şapka dil şeklinde,kenarları düz ya da kıvrıktır.Şapkanın hemen altında bulunan ve üreme organları olan lameller beyazımsı gri,aşağıya doğru sarkık,geniş yüzeyli ve uzunlu kısalıdır.

Pleurotus spp. Kültürü 20. yy.’ın başlarında kesilmiş ya da köklü ağaç kütüklerine aşılanmasıyla başlamıştır.Açıkta yetiştiriciliğin mevsimlere bağlı olması,mantarın ancak ilkbahar ve sonbahar aylarında meydana gelmesi,bu türlerin kapalı koşullarda ve suni olarak yetiştirilmesine yöneltmiştir.Halen tercih edilen kapalı koşullarda mısır koçanı,saman,talaş ve mantar kompostu üzerinde yetiştiriciliktir.

Halen kültürü yapılan 3 Pleurotus türü bulunmaktadır.Bunlardan Pleurotus sajor-caju ve Pleurotus florida yazlık,Pleurotus ostreatus  kışlıktır

Shiitake 

Ülkemizde “Meşe Mantarı” olarak adlandırılan Shiitake’nin yabani tipleri yalnızca Asya ülkelerinin tropik alanlarında görülmektedir.İlk defa 2000 yıl önce Japonya ve Çin’de kültürünün yapıldığı,ilkbahar ve sonbaharda devrik ağaçların üzerinde görülen mantarların toplanarak tüketildiği bilinmektedir.Shiitake mantarına lezzetinden dolayı çok değer verilmiş ve ilaç olarak da kullanılmıştır.Yetiştiği ormanlara yakın yerlerde yaşayan samurai savaşçılarının bu mantarların başkaları tarafından toplanmasını yasakladıkları bilinmektedir.Halen kültürü yapılan mantarlar içerisinde dünya üretiminde ikinci sırayı alan ve popülerliği gittikçe artan mantar türüdür.

Shiitake (Lentinus edodes) Polyporaceae familyasının mensubudur.5-10 cm çapında,yuvarlak veya böbrek şeklinde şapkası bulunmaktadır.Şapkanın rengi açık kahverengi,siyaha yakın hafif kırmızımsı kahverengi renklerde olabilir.Etli kısım sert ancak esnektir.

Yetiştiriciliği ağaç kütükleri üzerinde ya da polipropilen torbalar içerisinde yapılır.Uzun yıllar boyunca sadece meşe kültürü üzerinde yetiştiriciliğinin yapılabileceği sanılsa da günümüzde pek çok yetiştirme yöntemleri geliştirilmiştir.Halen talaş,mısır koçanı,buğday sapı,çay yaprakları gibi tarımsal artıklarla üretilmektedir.

Shiitake hasat edildikten sonra taze olarak tüketildiği gibi kurutularak da tüketilebilen mantarlardır.Kurutulduktan sonra tüketilirken renk ve yapı itibariyle taze mantarlar ile rekabet edebilir.

Volvariella spp.

Tropik ve subtropik bölgelerin mantarı olan Volvariella spp. içerisinde en çok bilinen tür Volvariella volvacea’dır.Çin başta olmak üzere bazı Asya ülkelerinde bilinen bu mantar Avrupa ve Amerika’da yeni yeni tanınmaya başlanmıştır.Ülkemizde de Volvariella volvacea henüz çok yenidir.

Pleutaceae familyasının mensubu Volvariella volvacea’nın şapkası gelişme koşullarına bağlı olarak farklı iriliktedir.Ortalama olarak 8-12 cm çaplarda görülür.Ancak,tüketim için tercih edilen biçimi uzama safhası denilen safhadan hemen önceki yumurta şeklindeki biçimidir.

Volvariella volvacea kültürü buğday ya da çeltik sapı üzerinde yapıldığı gibi,talaş,pirinç,buğday sapı vb. maddelerin bir araya getirilerek hazırlandığı ortamlar üzerinde de yapılmaktadır.

Morchella spp.

Ülkemizde “Kuzu göbeği” olarak tanınan bu mantarlar dünyanın hemen bütün bölgelerinde yabani olarak bulunurken çok değişik koşullarda ortaya çıkabilmektedir.Lezzeti ve hoş kokusu yanında yüksek besin değeri nedeni ile Avrupa ülkelerinde yüksek talep görmektedir.Bu nedenle ülkemizin bazı bölgelerinde bahar aylarında mantar toplama uğraşı görülmektedir.

Morchellaceae familyası mensubu olan bu mantarlar içerisinde en fazla Morchella conica ve Morchella esculenta tutulmaktadır.Bu mantarlarda genellikle 5-15 cm genişliğinde şapka görülür.Şapka,genç dönemde kahverengi,olgulaştıkça koyu mat sarı kahverengi arasında renge sahiptir.

Morchella türlerinin uzun yıllar boyunca suni kültürü yapılamamıştır.Genellikle doğadan toplamakla birlikte,bazı materyaller üzerinde suni olarak kültürü yapılmaktadır.